Oriëntaties en organiseren

In ieder mens ontstaat gedurende zijn leven een mix van vier oriëntaties: de open, sociale, zelfreferentiële en rationele oriëntatie. Die mix bepaalt/beïnvloedt hoe je in de wereld staat, denkt en doet. (We gebruiken soms het bekendere woord ‘paradigma’, al dekt dat eigenlijk alleen de rationele lading van een oriëntatie.) Welke oriëntatiemix je ontwikkelt, hangt samen met de omgeving waarin je opgroeit, les krijgt, ervaringen opdoet en jouw eigen aanleg.
We herkennen mensen aan hun woordgebruik, beslissingen, leiderschap, met wie ze omgaan, de manier van organiseren, kortom in alles wat ze doen en laten: “Dat is typisch Karel”. In feite herken je dan iemands oriëntatiemix.

In het PDF lees je meer.

Kenmerken van de zelfreferentiële oriëntatie

Zelfreferentiele orientatieJe gaat uit van jezelf, bij alles. Je bent uniek. Jij bepaalt zelf wat je van je leven maakt. In taal komt de ik-vorm veel voor. Je praat in directe bewoordingen: over wat je wilt,wat je vindt. In organisaties is ‘construeren & macht’ de zelfreferentiële vorm van organiseren. Er is weinig discussie, alles is gericht op het realiseren – maken – van het doel. Initiatieven kunnen snel gerealiseerd worden. Win-win, bonussen en optieregelingen zijn gebruikelijk. Als iedereen in de samenleving zelfreferentieel is: mensen voelen zich individu, zijn weinig geneigd tot inschikken, volgen ieder hun eigen lijn. Geld en macht zijn belangrijke middelen om je zin te krijgen, om jezelf met anderen te vergelijken en om te zien of je succesvol bent.

Kenmerken van de sociale oriëntatie

Sociale orientatieWat je voor anderen betekent, drijft je. Je voelt je lid van de groep. Aardig gevonden worden is cruciaal. Lid zijn van verschillende sociale groepen levert loyaliteitsconflicten op. Woorden zijn een manier om met anderen in contact te komen, de inhoud is ondergeschikt. Je praat vaak in termen van ‘wij’. En ‘wat goed’ of ‘niet goed’ is. In organisaties is ‘normeren & sociale samenhang’ de sociale vorm van organiseren. Harmonie in de groep is belangrijker dan resultaten. Opbrengsten worden gedeeld, sterkeren helpen zwakkeren. Als iedereen in de samenleving sociaal is helpen mensen elkaar. Rituelen worden gevierd en gekoesterd. Rangen en standen zijn maatlat voor het respect dat je krijgt.

Kenmerken van de rationele oriëntatie

Rationele orientatieZoeken naar oorzakelijke verbanden, willen begrijpen ‘hoe dingen in elkaar zitten’. Je maakt ordeningen, modellen en ontleent daaraan zekerheid en voorspellingen. In taal hoor je definities en oorzakelijkheid (dit betekent dat, dit komt door dat). Objectiviteit wordt nagestreefd. In organisaties heet de rationele vorm van organiseren: ‘rationaliseren & overtuigen’. Men probeert een organisatieconcept zo zuiver mogelijk tot realisatie te brengen. Daarover wordt voortdurend gediscussieerd: om het te verbeteren en om er gedeeld begrip over te ontwikkelen. Emoties worden zoveel mogelijk vermeden. Redelijkheid en billijkheid staan hoog in het vaandel. In een samenleving waarin iedereen rationeel is wordt gezocht naar één waarheid. Denken voert de boventoon.

Kenmerken van de open oriëntatie

Open orientatieLeven is voortdurende beweging. Geen moment is hetzelfde. Alles en iedereen staat met elkaar in wisselwerking. Van je eigen aanwezigheid en die van anderen ervaar je de invloed in de omgeving. Verhalen vertellen (en toen, en toen), beelden tonen, zijn gebruikelijke vormen van communiceren. Stilte kan betekenisvol zijn. In ‘organisaties’ heerst ‘stavolutie & gevoel voor realiteit’ als vorm van organiseren. Patroonherkenning is de spil. Veranderingen gaan net zo snel als mensen en de omgeving zich ontwikkelen. De vormen die ontstaan worden als betekenisvol geaccepteerd: blijkbaar passen die bij de omstandigheden. Als iedereen een open oriëntatie heeft, zie je dat variëteit gevierd wordt. Mensen bieden aan, tasten af, nemen waar. Alles doet ertoe.

De ene oriëntatie is niet beter dan de andere. Als jij dat wel vindt, zegt dat iets over je eigen oriëntatiemix.

Oriëntatie-wissel of ‘paradigma-shift’

Daar worden we in deze tijd mee geconfronteerd. In de westerse wereld overheersen de rationele en de zelfreferentiële (dwz de interne) oriëntaties. De invloed van de omgeving en sociale samenhang zijn daarmee op de achtergrond geraakt. Materieel gezien heeft ons dat veel voordeel opgeleverd. Maar steeds meer mensen krijgen het gevoel dat er iets verloren is gegaan, dat veel organisaties vervreemd zijn van de realiteit. Bij Sezen doen we onderzoek naar deze verschijnselen.

In het PDF lees je dit en meer.